Od 8 lipca 2026 r. Państwowa Inspekcja Pracy otrzymała nowe narzędzia do reagowania na umowy cywilnoprawne, a także odpłatną pracę wykonywaną bez umowy, w warunkach właściwych dla zatrudnienia pracowniczego. Nie oznacza to jednak, że każdy kontrakt medyczny albo B2B może zostać „zamieniony w etat” podczas jednej wizyty inspektora.
Procedura jest dwuetapowa. Najpierw, w toku kontroli, inspektor umożliwia obu stronom przedstawienie stanowiska i może wydać pisemne polecenie usunięcia naruszenia, jeżeli cechy stosunku pracy przeważają nad cechami umowy cywilnoprawnej. Dopiero niewykonanie tego polecenia otwiera drogę do wszczęcia postępowania administracyjnego przez okręgowego inspektora pracy.
Po przeprowadzeniu postępowania okręgowy inspektor może:
• wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy, albo
• skierować do sądu pracy powództwo o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.
Decyzja określa m.in. strony, rodzaj umowy, datę jej zawarcia, rodzaj i miejsce pracy, wymiar czasu pracy oraz wynagrodzenie. Co do zasady stosunek pracy wynikający z decyzji powstaje z dniem jej wydania. Kwestia wcześniejszego okresu współpracy może zostać skierowana do sądu. Nie należy więc przedstawiać nowych przepisów jako automatycznego, administracyjnego „przekwalifikowania” całej historii kontraktu.
Od decyzji przysługuje odwołanie do sądu pracy, składane za pośrednictwem okręgowego inspektora pracy w terminie miesiąca od doręczenia. Zasadą jest, że decyzja staje się wykonalna dopiero po bezskutecznym upływie terminu odwołania albo po prawomocnym rozstrzygnięciu sądu; wyjątek może dotyczyć nadania rygoru natychmiastowej wykonalności w przypadkach wskazanych w ustawie.
Nowe przepisy obejmują także umowy cywilnoprawne zawarte przed 8 lipca 2026 r., jeżeli w tym dniu nadal były wykonywane. Ustawa przewiduje przy tym 12 miesięcy na dobrowolne zawarcie umowy o pracę w relacjach istniejących przed tą datą i spełniających wszystkie cechy stosunku pracy. Wyłącza to odpowiedzialność za wykroczenie polegające na zastąpieniu etatu umową cywilnoprawną, ale nie jest generalnym zwolnieniem z innych skutków prawnych. Dla placówek medycznych oznacza to potrzebę audytu nie tylko wzorów umów, lecz także rzeczywistej organizacji dyżurów, poleceń, zastępstw, rozliczeń i odpowiedzialności.
